Psychologie

Volgens Nietzsche zou het eeuwen duren voordat de mens zou beseffen dat hij leeft in een zinloze wereld. Er zijn er die stellen dat de gevolgen al lang en breed zichtbaar zijn in de moderne maatschappij, maar dan in de vorm van de treurige staat van onze mentale gezondheid. Een gebrek aan zingeving zou hier aan ten grondslag liggen. 

In Nederland liegen de cijfers er niet om. Zo zouden er volgens Nemesis iets minder dan twee miljoen mensen lijden aan een psychische stoornis. Het RIVM stelt dat ongeveer één op de vier volwassenen één of meerdere psychische stoornissen heeft. Naar schatting lijden er ruim zevenhonderdduizend personen aan een depressie. Ook de cijfers die horen bij het denken aan, pogingen tot en geslaagde zelfmoorden suggereren dat het niet om incidenten gaat.

De moderniteit, zo stelt de psychiater Thomas Szasz, heeft invloed op onze mentale toestand. Het is immers best een uitdaging om een gevoel van zinvolheid vast te houden in een wereld die geen zin lijkt te bieden. Zingeving is dé uitdaging van de 21ste eeuw. Die uitdaging kan tot de nodige spanningen leiden en tot verschillende manieren om de wereld om ons heen betekenis te geven. (Deze thematiek zie je ook terug in de film Lars and the Real Girl) Omdat we dat verband echter nog niet zouden beseffen, wordt er gedaan alsof sommige van die manieren geestesziekten zijn, dat is, het gevolg zijn van een aanwijsbare oorzaak in de hersenen – net zoals een virus de aanwijsbare oorzaak van een lichamelijke ziekte kan zijn.

Volgens Szasz is deze manier van kijken niet verhelderend, maar eerder een manier om het echte probleem te verhullen. Hij spreekt van de mythe van de psychiatrische stoornis. Hij noemt het ook wel een sociaal kalmeringsmiddel. Door gedrag onder de verantwoordelijkheid te brengen van een groep professionals, psychologen en psychiaters, die aanspraak maken op wetenschappelijkheid wordt het beeld geschetst dat het goed komt. Of, zoals Damiaan Denys het stelt in de Volkskrant van zaterdag 17 april 2010: “De psychiatrie is een consumptiemiddel. Zoals we de illusie van veiligheid kopen met Volvo, van blijdschap met Coca Cola, van familiale gezelligheid met Unox, van verleiding met Axe, zo kopen we de illusie van psychisch heil met psychiatrie.”