Zinvol ondernemen

Keer op keer worden er commissies in het leven geroepen om nieuwe wetten, regels en richtlijnen op te stellen. De aanleiding is telkens een serie van onmenselijke incidenten. Gevallen van organisaties die hun verantwoordelijkheden niet namen. Organisaties laten verantwoordelijkheden liggen doordat ze in systemen zijn gaan denken. Die systemen zijn ontstaan doordat het grote verhaal, dé zin van het leven, is weggevallen. Zonder overkoepelend verhaal hebben we onze toevlucht moeten nemen tot onze zelfgemaakte systemen als die van de economie, personeelspsychologie en het recht.  

Om een sociologisch concept te hanteren, organisaties zitten gevangen in de IJzeren Kooi van Weber. Weber zag dat de wereld aan zin verloor. Wat we dus gedaan hebben, volgens Weber, is ons gaan richten op systemen die we zelf gemaakt hebben. Het belangrijkste systeem dat we met ons allen gemaakt hebben is de economie. We richten ons op hogere omzetten, hogere winsten, hogere binnenlandse producten etc. En als we deze economische getallen of indicatoren zo hoog mogelijk weten te krijgen dan doen we het goed. Een goede economie is hetzelfde gaan betekenen als een goede samenleving. Een vorm van institutionele zingeving. 

Er zijn meer ijzeren kooien aan te wijzen. De juridische kooi. Alles wat juridisch toelaatbaar is, wordt als moreel toelaatbaar gezien. Het systeem van wet- en regelgeving is dé richtlijn voor het handelen geworden. Eigen morele afwegingen hoeven er nauwelijks meer aan te pas te komen. De steeds verdergaande juridisering van de maatschappij bevestigt dit. De bedrijfskundige kooi. Alles wat niet bijdraagt aan efficiëntie geldt als slecht. Een goed, maar gedateerd, voorbeeld zijn de medewerkers aan de lopende band aan het begin van de twintigste eeuw. De wensen en persoonlijkheden van deze medewerkers werden volledig ondergeschikt gemaakt aan het doel dat het bedrijfskundige systeem de wereld oplegde: efficiëntie.

Dat deze systemen het denken zijn gaan domineren is op zich niet verwonderlijk aangezien er buiten deze systemen niets aan hogere doelen kan worden gevonden in de wereld, het leven is zinloos. Als deze analyse waar is, dan is er voor maatschappelijk verantwoord ondernemen één ding nodig: het denken in systemen terug brengen en een nieuw groot, gedeeld verhaal over de zin van het leven verzinnen. Zingeving is de sleutel tot verantwoord ondernemen.   

Voetnoot - Het nadeel hiervan is dat de manager dan minder controle kan uitoefenen op de medewerkers. De medewerker komt immers buiten een systeem te staan, en waar is de medewerker dan nog op af te rekenen? Medewerkers moeten dan zelf (ethische) beslissingen gaan nemen. Het is aan het individu om te bepalen hoe er gehandeld wordt. Hoe bijvoorbeeld met klanten en collega's wordt omgegaan. Maar gelukkig is de laatste manager bijna uitgewerkt volgens filosoof Ben Kuiken. 

Neem contact op voor meer informatie op maat.